Van tol tot tol: 200 jaar historie op de Tolweg

Tweehonderd jaar nadat beide tolpoorten op de Straatweg tussen Aerdenhout en Zandvoort in gebruik werd genomen, was de Tolweg zondag 27 september opnieuw een ontmoetingsplek. Met een paardentram, een lange lunchtafel en vooral veel verhalen blikte het dorp terug op het moment dat het een badplaats werd.

Wie in de paardentram stapte, ging letterlijk terug in de tijd. Historicus Koen Marijt, beter bekend als Koen van Toen, nam de passagiers mee van tolhuis naar tolhuis: van de Tolweg in Zandvoort naar het tolhuis d’Haringbuys in Aerdenhout. Ook de tol keerde terug, al was die nu symbolisch: de passagiers betaalden aan Zandvoorters in klederdracht, die hun tolkaart afstempelden.

Onderweg vertelde Marijt hoe het begon. In 1825 kwamen vijf commissarissen uit Haarlem en Amsterdam met het plan voor een stenen badhuis in Zandvoort, met verwarmde binnenbaden. Daarvoor was een verharde weg nodig. Zelfs koning Willem I kocht tien aandelen. “Dus hij is mede verantwoordelijk voor Zandvoort als de prachtige badplaats die het vandaag de dag is”, aldus Marijt.

In 1826 begon de aanleg, met speciale stenen uit de omgeving van de Hollandse IJssel en met hulp van Zandvoortse inwoners. Langs de weg kwamen twee tollen: een bij de Haringbuys en een ter hoogte van de huidige Tolweg. In april 1828 opende het badhuis, op de plek van het huidige Badhuisplein. Vanaf toen kwam de gegoede burgerij naar Zandvoort voor een warm bad, in een dorp dat tot dan toe vooral leefde van de vis die dagelijks naar de Grote Markt in Haarlem ging. Marijt deed zijn onderzoek samen met het Genootschap Oud Zandvoort en het Zandvoorts Museum. Het resultaat staat in zijn boek ‘En Zandvoort heilig strand is van mijn Togt het doel’, waarvan een deel van de opbrengst naar het museum gaat.

Delen aan een lange tafel

De Tolweg zag er feestelijk uit. Boven de straat hingen slingers en blauwe vlaggen van 200 jaar badplaats er stond een tientallen meters lange tafel, helemaal in thema aangekleed, met houten tolletjes tussen het duinriet. Tol tot tol, ook op tafel.

Ook de badgasten van toen lunchten samen aan grote tafels. “Zo ging het tweehonderd jaar geleden, en zo gaat het nog steeds”, zei Marijt.

Tussen twaalf en drie uur schoven bezoekers aan voor de speciale Tolweg Lunch van ondernemer Abigail Tan en bij de kraam van Berg Vis was verse lokale vis te krijgen. DJ LadyMix draaide de muziek en op straat ging het er ouderwets aan toe: jong en oud lieten tollen draaien, speelden met de diabolo, liepen op stelten, sjoelden en tekenden met stoepkrijt.

Maar het mooiste gebeurde tussen de foodtrucks en aan de lange tafel. Onder het genot van een hapje en een drankje raakten bewoners van de Tolweg met elkaar aan de praat. Een bewoner vertelde dat zijn opa ooit het tolhuisje had verplaatst. En een andere bewoonster bleek de kleindochter te zijn van de bestuurder van de Blauwe Tram. Zo reisden oud en jong die middag samen terug in de tijd, zonder de straat te verlaten.

Zandvoort FM zond de hele dag live uit vanaf de Tolweg. Aan de microfoon zaten onder anderen burgemeester David Moolenburgh, Abigail Tan, Arlan Berg en Mieke Hollander in haar klederdracht en vertelden hun Zandvoort verhalen. Daarnaast was ook de Babbelwagen van de partij, met Sonja Koper en Marcel Meijer. Onder blauw-gele wimpels bogen bezoekers zich over albums vol zwart-witfoto’s en haalden samen herinneringen op. Wie het gemist heeft: sinds kort is de Babbelwagen elke donderdagmiddag in de bibliotheek te vinden.

Tol tot Tol werd georganiseerd door The Good Company in opdracht van de gemeente Zandvoort, als onderdeel van het jubileumjaar. Zoals de Straatweg ooit het dorp met de buitenwereld verbond, verbond de Tolweg afgelopen zondag Zandvoorters met hun geschiedenis, en met elkaar.

Lina Prinsen