Aandacht voor joods erfgoed is belangrijk

Er worden binnenkort in Zandvoort meer struikelstenen (stolpersteine) geplaatst. De gedenktekens van beton met een messing plaat, die herinneren aan de deportatie van joden in de Tweede Wereldoorlog, komen op de Kerkstraat, Kostverlorenstraat, Zeestraat en Louis Davidsstraat (voorheen Tramstraat). De Stichting Joods Erfgoed Zandvoort maakt zich sterk voor deze struikelstenen, die in het trottoir liggen voor de vroegere woonhuizen van mensen die door de nazi’s verdreven, gedeporteerd, vermoord of tot zelfmoord gedreven zijn.

In 2022 en 2024 zijn al stenen, met ingegraveerde namen van slachtoffers en plaats van het overlijden, gelegd op de Zeestraat (voor de familie Bloemendal) en Kostverlorenstraat (familie Leefsma). Wilma Schrama, secretaris van de stichting, ziet het als een belangrijke doelstelling om de herinnering aan die verschrikkelijke tijd levend te houden.”

Ongeveer 550 joodse inwoners werden in de oorlogsjaren uit Zandvoort gedeporteerd, via Amsterdam en kamp Westerbork naar de vernietigingskampen als Auschwitz en Sobibor getransporteerd. 306 joodse inwoners kwamen nooit meer terug.

De namen van de slachtoffers zijn sinds 2021 terug te vinden op het Joods Monument aan de Mezgerstraat. De Stichting Joods Monument maakte zich daar sterk voor. “Dat heeft veel voeten in de aarde gehad”, zegt Schrama. “Het was al moeilijk om aan het benodigde bedrag van 80.000 euro te komen, de gemeente Zandvoort heeft gelukkig bijgesprongen.”

Nieuwe naam voor stichting 

Voormalig dominee Teunard van der Linden, een van de initiatiefnemers van het namenmonument, zei destijds schertsend “dat het in Zandvoort makkelijker is de Formule 1 binnen te halen dan een Joods monument neer te zetten”. Er was toen ook al afgesproken dat het monument na een aantal jaren door de gemeente zou worden onderhouden. Vandaar dat de stichting, in 2018 opgericht, nu verder gaat onder de naam Joods Erfgoed Zandvoort.

Schrama hoopt dat er goed zal worden gezorgd voor het monument, dat staat op de plek waar ooit de synagoge stond en waar jaarlijks op 4 mei een herdenking wordt gehouden. “De namen zijn helaas nauwelijks meer te lezen, daar moet echt wat aan worden gedaan. En er is al wat schade, mede veroorzaakt door de stormen. Er is al een plaat afgewaaid. Al met al kunnen we zeggen dat het niet echt goed is gebouwd. Maar ja, de bouwer is failliet. Er komt wel een bord te staan bij het monument om duidelijkheid te verschaffen aan de bezoeker waar hij eigenlijk naar kijkt.”

Struikelstenen aanvragen

De stichting richt zich de komende tijd vooral op de struikelstenen. “We willen ze graag op meer plaatsen”, zegt Schrama. “Op onze website (www.joodserfgoedzandvoort.com) staat een lijst met gedeporteerde joden, mét het adres. Iedereen kan stenen aanvragen, huidige bewoners, familieleden en is kosteloos. Dat kan via de gemeente of onze website. Verder willen we graag gastlessen geven op scholen. Ook om de herinnering aan deze verschrikkelijke tijd levend te houden. Het is ook de bedoeling dat er een struikeldrempel komt in de buurt van het NS-station, waar voor de joodse inwoners de reis naar de dood begon.”

De Stichting Joods Erfgoed Zandvoort heeft zich ook ingezet voor de viering van de Chanoeka op 16 december om 17.00 uur op het Kerkplein. De achtdaagse Chanoeka is een Joods lichtfeest om de inwijding van de Tempel te vieren. Rabbijn Shmuel Spiero neemt op die dag de grote kandelaar mee en burgemeester David Moolenburgh zal de hoofdkaars aansteken. Iedereen is welkom bij deze feestelijke plechtigheid. Schrama: “Ik hoop dat er veel mensen komen. Al merk ik zeker terughoudendheid, mensen zijn bang in deze ingewikkelde tijden.”

        Hans Botman