Fenomeen Zeevonk verlicht Zandvoortse kust

Het is weer volop zeevonk seizoen. Sommige mensen weten niet eens wat het is, terwijl anderen er zelfs vanuit het buitenland voor naar de kust komen. Al vijf jaar verzamelt de Zandvoortse Els Philippe Remijnse meldingen van het betoverende natuurfenomeen op haar website. Door de groeiende belangstelling voor deze mysterieuze micro-organismen zet zij nu een volgende stap: een campagne voor een speciale zeevonk-app, waarmee liefhebbers samen sneller en eenvoudiger zeevonk kunnen lokaliseren.

Zeevonk behoort tot de categorie ‘bioluminescentie’. Dat zijn organismen die door een chemische reactie van beweging licht uitstralen om vijanden af te schrikken. Ongeveer een uur na zonsondergang wordt de eerste zeevonk zichtbaar en in de daaropvolgende uren neemt de intensiteit van het licht geleidelijk toe. Bij ruw weer gaat zeevonk naar rustiger en dieper water waardoor het aan de kust niet zichtbaar is.

Magische blauw licht

Zeevonk is een eencellig micro-organisme van een halve millimeter dat wereldwijd in zout water leeft. Hoewel nog onduidelijk is of het tot planten of dieren behoort, leeft het van kleine organismen zoals plankton, dierlijke cellen en soms visseneitjes. Bij warm weer, veel zonlicht en relatief weinig wind kan het zich razendsnel vermenigvuldigen. ’s Nachts levert dat een magisch fel neon blauw of groen schouwspel op en overdag verraadt een zalmroze of roestbruine waas een massale bloei.

Els woont in Zandvoort en is fanatiek online en offline op het gebied van zeevonk. “Mensen reizen helemaal naar het Noorderlicht om daarnaar te kijken, dat is prachtig, maar daar blijft het bij. Zeevonk is zo dichtbij en super interactief. Het is ontzettend leuk om het zelf te laten flitsen. Door te spetteren, te stampen, er iets in te gooien of erin te zwemmen licht het op. Dat is écht heel bijzonder om te zien! Wees overigens niet bang; zeevonk is zo klein dat je het niet stuk kunt maken”, stelt Els passievol gerust. 

De schaduw van zeevonk

Het ideale moment om zeevonk te zien is over het algemeen bij een serie tropische dagen met weinig wind. Toch heeft het ook een keerzijde, vertelt Els. “Voor ons is het leuk, alleen voor de natuur wat minder. Helaas is ons water verontreinigd, waarbij afvalstoffen fungeren als voedingsstoffen voor zeevonk. Door de filterende werking groeit het beter in vervuild water. Toch heeft dat filteren een schaduwzijde: het proces verbruikt zoveel zuurstof dat er een tekort ontstaat waardoor ander bodemleven verstikt en sterft. Zeevonk ruimt dus de vervuiling op, maar veroorzaakt daarmee nieuwe problemen voor het ecosysteem.” 

In Nederland wordt op dit moment nog geen onderzoek gedaan naar zeevonk, omdat er geen aanleiding is om aan te nemen dat het schadelijk is voor onze gezondheid. In het buitenland, waaronder Turkije, zijn ze verder. Daar is door de toenemende vissterfte meer aandacht voor onderzoek naar watergezondheid. 

“Voor onze gezondheid is zeevonk niet schadelijk, maar er schuilt wel een ander gevaar en dat is onze veiligheid. De KNRM geeft daarom enkele tips om veilig te genieten van het spectaculaire natuurfenomeen langs de kust. Ga bijvoorbeeld nooit alleen! Hou er rekening mee dat er ‘s nachts geen toezicht is, kleed je opvallend zodat je goed zichbaar bent, weet met hoeveel mensen je het water in- en uitgaat, check van tevoren het weerbericht en pas op voor voertuigen op het strand”, waarschuwt Els. 

Een collectief zeevonk meldpunt 

Volgens zeevonkspotters heb je geen zaklamp nodig om de flitsende sterretjes goed te zien. Hoe donkerder het is, hoe beter. In Zandvoort kun je daarom het best in het zuidelijke deel, bij de palen van Noordvoort, gaan kijken. “Daar is het ontzettend donker en is er geen zwerflicht”, zegt Els. “Naast de bijzondere ervaring biedt het spelen met zeevonk verbinding en saamhorigheid. Mensen zoeken elkaar op, reizen met elkaar mee en zo ontstaan er zelfs vriendschappen.”

Alleen hoe weet je precies waar en wanneer zeevonk er is? “Op dit moment wordt zichbare zeevonk op verschillende sociale media gemeld en daarom wordt ‘hét’ moment vaak gemist. De afgelopen vijf jaar heb ik wereldwijd gegevens verzameld en met behulp van analyses proberen te voorspellen wanneer deze lichtgevende cellen verschijnen. We weten inmiddels welke voedingsstoffen het nodig heeft om te groeien en dat het vooral zichtbaar wordt bij hoge concentraties, onder warme en windstille omstandigheden. Toch hebben we elkaar nodig om het plaatje compleet te maken, iedere extra waarneming helpt daarbij. Op mijn vernieuwde website zijn de meldingen beter zichtbaar. Iedereen kan zelf meldingen maken en daarnaast selecteren en zoeken op plaats, regio en op landelijk niveau. Hierdoor krijg je veel gerichter informatie”, vertelt Els enthousiast.

Door de krachten te bundelen in één (gratis) app wil Els ervoor zorgen dat de ‘zeevonk commutity’ groter en overzichtelijker wordt, alleen kost een app bouwen veel geld. “Voor het ontwikkelen van deze app is €10.000 nodig en daarom ben ik middels een campagne op de website op zoek naar donateurs en sponsoren om dit project te realiseren. Iedere donatie is van harte welkom! Wanneer er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn, wordt de app ontwikkeld als collectief meldpunt voor zeevonk. Neem gerust een kijkje op de website www.zeevonkmelding.nl.”

Als laatste benadrukt Els: “Vang de magie van zeevonk niet in een potje om mee naar huis te nemen, maar laat het schitteren in de zee. Meld je waarneming op de website en geniet met elkaar van een stralende kust.”

Chantal Emans